AnayasaMahkemesi Kararı[/b]AnayasaMahkemesi Başkanlığından:EsasSayısı : 2000/43KararSayısı : 2004/60KararGünü : 13.5.2004İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN : Vezirköprü Sulh Ceza MahkemesiİTİRAZINKONUSU : 13.10.1983 günlü,2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 8.3.2000 günlü, 4550 sayılıKanun'un 2. maddesi ile değiştirilen 112. maddesinin birinci fıkrası ileaynı Kanun'un 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin Anayasa'nın 2., 11.,13., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.I-OLAY*****lüaraç kullanmak suçundan açılan dava sonucunda verilen kararın Yargıtay'cabozulması üzerine yapılan yargılama sırasında, itiraz konusu kurallarınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.II-İTİRAZIN GEREKÇESİBaşvurukararının gerekçe bölümü şöyledir:"*****lüAraç kullanmak suçu 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanununun 48. maddesindeidari para cezası ile müeyyidelendirilmiş iken, önce 17.10.1996 tarih 4199sayılı Yasa ve daha sonra 21.05.1997 tarih 4282 sayılı Yasa ile değiştirilerek"Yönetmelik ile belirtilen miktarların üzerinde *****lü araç kullandığıtespit edilen sürücülerin birinci defada üç ay, ikinci defada bir yıl süreile sürücü belgeleri ellerinden alınır. Her iki seferinde ayrıca,22.900.000.-TL para cezası uygulanır. Üçüncü defasında ise, beş yıl süre ile sürücübelgeleri ellerinden alınır. Ve bir aydan iki aya kadar hafif hapis cezasıile birlikte 22.900.000.- TL hafif para cezası uygulanır" şeklinde müeyyidebelirlenmiştir. Müeyyideyi uygulayacakmerciinin belirlenmesine ilişkin aynı yasanın 12. maddesinin birinci fıkrasındayer alan "Bu kanundaki hafifparacezasının veya bununla birlikte hafif hapis cezasının, belgelerin geri alınmasıve iptal cezasını veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarlailgili davalara Trafik Mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetkiverilen Sulh Ceza Mahkemelerinde bakılır" hükmü dışında kanunda başkabir hüküm yoktur. Bu anlamda, uygulamada, başlangıçta sürücü belgeleritrafik memurlarıncaalınmış ancak Yargıtayın kararlılık kazanan içtihatları ve İçişleriBakanlığının bu doğrultudaki emirlerine göre fiili uygulamaya sonverilerek Hukuk Devleti olmanın gereği itibariyle işin yargıya intikali gerçekleşmiştir.Nevar ki; 4550 Sayılı Kanunun iki ve üçüncü maddeleri ile getirilen yeni düzenlemeile sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması yetkisi Trafik Görevlilerinebırakılmıştır.Somutolayda, iptali istenen yasa maddeleri uygulanarak işin görevsizlik kararı ileyetkili mercie intikali halinde, yargılama süreci gözardı edilerek suçtutanağı ceza tutanağına dönüştürülecek ve sürücü belgesizaptolunacaktır.Bubağlamda yargı sürecinin uzun olması idari makamların derhal olaya elkoyarak, sonuca çabuk ulaşılması cezanın amaçlanan caydırıcılık özelliğiyönünden ve bir anlamda trafik *****ünün önlenmesi açısından, terciheşayan görülebilirse de, kamu hürriyetinin yargı kararı olmaksızın kısıtlanmasısonucunu doğuran olayda, hukukun feda edilmesi düşünülmemelidir.Anayasamızın2. maddesi "Türkiye Cumhuriyetinin bir Hukuk Devleti" olduğunubelirtmektedir.Anayasamızın11. maddesi "Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz" hükmünü içermektedir.Anayasanın13. maddesi ile Temel Hak ve Hürriyetlerle ile ilgili genel ve özel sınırlamakoşulları belirlenmiştir.Anayasamızın38. maddesinde "idare kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuranbir müeyyide uygulayamaz" hükmü yer almaktadır.Anayasamızın36. maddesinde "Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargımercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma hakkınasahiptir" denilmiştir.Builkeler çerçevesinde olaya bakıldığında, yasakoyucu Anayasanın öngördüğüilkelere uygun olmak koşulu ile ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirlerini belirleyecek, ancak kişi hürriyetlerinin kısıtlanması sonucunudoğuran müeyyidelerin uygulanmasını idareye bırakmayacaktır. Aksi durum,temel hak ve özgürlüklerin en büyük güvencesi olan Yargı erkinin devre dışıbırakılmasını ve hukukun üstünlüğü ilkesinin zedelenmesi sonucunu doğuracaktır.SONUÇl-Davada uygulanacak kural olan ve sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınmasıyetkisini trafik görevlilerine bırakan 4550 sayılı Yasanın ikinci ve üçüncümaddelerinin Anayasanın 2, 13, 36 ve 38 maddelerine aykırılığı sebebiyleiptali için Anayasa Mahkemesi Başkanlığına müracaat edilmesine" kararverilmiştir.III-YASA METİNLERİA-İtiraz Konusu Yasa Kuralları2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 4450 sayılı Kanun'un 2. maddesiile değiştirilen itiraz konusu 112. maddesinin birinci fıkrası ile aynıKanun'un 3. maddesi ile eklenen Ek 13 . maddesi şöyledir:1-"Madde 112 - (Değişik 1. fıkra: 4550 - 8.3.2000) Sürücü belgeleriningeçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki; hafif paracezasını veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin geri alınmasıve iptali veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarlailgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetkiverilen sulh ceza mahkemelerinde bakılır".2-"Ek Madde 13 - (4550 - 8.3.2000)Bu Kanunda yazılı suçlardan 48 inci maddede gösterilen "*****lü araçkullanmak" suçunu birinci ve ikinci defasında işlemek, 51 inci maddeninüçüncü fıkrasında geçen "bir yıl içinde hız sınırını 5 defaihlal etmek", 118 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındayazılı "100 ceza puanını doldurmak" suçlarından birinin tespitihalinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınması işlemlerine buKanunun 6 ncı maddesinde sayılan trafik görevlileri yetkilidir".B-Dayanılan Anayasa KurallarıBaşvurukararında itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 11., 13., 36. ve 38.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.IV-İLK İNCELEMEAnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, HaşimKILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir CanILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ınkatılmalarıyla 6.7.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine sınırlama sorunununesas inceleme evresindeele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.V-ESASIN İNCELENMESİBaşvurukararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralları,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:A-Uygulanacak Kural SorunuAnayasa'nın152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmakta oldukları davalardauygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararname kurallarınıAnayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıksavının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemeninAnayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görevinegiren bir davanın bulunması ve iptali istenilen kuralların da o davadauygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişikevrelerinde ortaya çıkansorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yöndeetki yapacak nitelikteki kurallardır.Birincidefa *****lü araç kullanmak suçundan, 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu'nun 48. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca sanığın (B) sınıfısürücü belgesinin üç ay süre ile geri alınmasına ilişkin kararınbozulması üzerine yapılan yargılama sırasında, itiraz konusu kurallarıAnayasa'ya aykırı bulan mahkeme iptalleri için başvurmuştur. Bu durumda,davada itiraz konusu kuralların sadece *****lüaraç kullanmak ve buna bağlı olarak sürücü belgesinin geçici olarak gerialınmasına ilişkin bölümleri uygulanabilecektir.Açıklanannedenlerle, 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun,8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle değiştirilen 112.maddesinin birinci fıkrasının "Sürücü belgelerinin geçici olarakgeri alınması hariç olmak üzere..." bölümü ile 4550 sayılıYasa'nın 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin, "...48 inci maddede gösterilen "*****lü araçkullanmak" suçunu birincive ikinci defasında işlemek,..." bölümü dışında kalan kuralları,itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar olmadığından,bu kurallara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.B-Anayasa'ya Aykırılık SorunuBaşvurukararında, yargı sürecinin uzun olması nedeniyle idari makamların olayaderhal el koyarak gereğini yapmasının, cezalandırmanın amaçlarından olancaydırıcılığı sağlayabileceği ve bu bağlamda, trafik *****ünün önlenmesineyardımcı olabileceği düşünülebilirse de, kamu hürriyetinin yargı kararıolmadan kısıtlanması sonucunu doğuran bu duruma hukukun feda edilmemesigerektiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 11., 13., 36. ve 38.maddelerine aykırı olduğuileri sürülmektedir.2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun itiraz konusu düzenlemeden önceki112. maddesinde, bu kanundaki, hafif para cezasını veya bununla birlikte hafifhapis cezasını, belgelerin geri alınması ve iptali veya işyerlerinin kapatılmasıcezasını gerektiren suçlarla ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunlarınbulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh ceza mahkemelerinde bakılacağı öngörülmüş,8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile bu maddeye "Sürücübelgelerinin geçici olarak geri alınmasıhariç olmak üzere" ibaresieklenmiştir. Aynı Kanun'un 3. maddesiyle 2918 sayılı Kanun'a eklenen Ek13. maddede de "Bu Kanunda yazılı suçlardan 48. maddede gösterilen"*****lü araç kullanmak" suçunu birinci ve ikinci defasında işlemek,51. maddenin üçüncü fıkrasında geçen "bir yıl içinde hız sınırını5 defa ihlal etmek", 118. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı"100 ceza puanını doldurmak" suçlarından birinin tesbiti halinde, sürücübelgelerinin geçici olarak geri alınması işlemlerinebu Kanunun 6. maddesinde sayılan trafik görevlileri yetkilidir"denilerek sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklaradli yargının görev alanından çıkarılmıştır.Anayasa'nın7. maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük MilletMeclisi'ne aittir. Yasakoyucu, ceza hukuku alanında toplumsal gereksinmelerinzorunlu kıldığı yasal düzenlemeleri yaparken, Anayasa'nın ve cezahukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin suç sayılacağı,bunlara uygulanacak yaptırımların türü ile nelerin ağırlaştırıcı veyahafifletici neden olarak kabul edileceği ya da önceden adli suç kapsamındakibir eylemin, ortaya çıkan yeni olgular karşısında idari yaptırıma bağlanarakcezalandırma yetkisinin trafikzabıtasına verilmesi gibi konularda takdir yetkisine sahiptir.Toplumsalsonuçları bakımından doğurduğu tehlikenin ağırlığına göre, kimieylemlere idarenin bizzat müeyyide uygulaması bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.Bu durumlarda, yargılamanın genel usul kurallarına göre yapılması, yargıorganlarının mevcut iş yükünü daha da artıracağı gibi bu suçları işleyenlerin,çoğu kez daha ağır suçlar işlediği iddiasıyla haklarında soruşturma yürütülensanıklarla birlikte mahkeme huzuruna çıkarılarak kimiolumsuzluklarla karşılaşmalarına da neden olabilecektir. Öte yandan, hukukaaykırı farklı nitelikteki eylemlerin aralarında hiçbir ayırım yapılmadanaynı tür yaptırıma bağlı tutulması cezadan beklenen önleme ve caydırıcılıkgibi amaçlara ulaşılmasını daengelleyebilecektir. Nitekim, bu sakıncaları önlemek amacıyla, birçok çağdaşülke hukukunda önemsiz görülen bazı fiiller ceza hukuku alanından çıkarılarakidari yaptırımlara konu edilmektedir.Öğretidede kabul edildiği gibi, idarenin, bir yargı kararına gerek olmaksızınyasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak İdare Hukukuna özgü yöntemlerle,doğrudan doğruya uyguladığı yaptırımlara "idarî yaptırım"denilmektedir. İtiraz konusu kurallarla birinci defa *****lü araç kullanmaeylemine yönelik olarak uygulanmasıöngörülen sürücü belgesinin geri alınması da bu anlamda bir idari yaptırımdır.Yasakoyucu,takdir yetkisini kullanarak, itiraz konusu kurallarla 2918 sayılı Yasa'nınönceden adliye mahkemelerinin görevinde olan birinci defa *****lü araçkullanmak eylemini idari bir suç haline getirerek, bu görevi trafik zabıtasınadevretmiştir. Böylece, Yasa'nın kimi kurallarıyla hukuka aykırılıklarıkabul edilen eylemlere uygulanacak yaptırımın, bunların ağırlığına görekişiselleştirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusuyaptırımlara karşı kuşkusuz hukuk devletinin gereği olan yargı yolu da açıktır.Öteyandan, Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan "idarenin kişi hürriyetininkısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamayacağı"na ilişkinkuralın gerekçesinde, fıkranın kişi hürriyetinin ağır tahdidini teşkileden hapis cezalarının yalnız mahkemelerce hükmedilebileceği, yani bununbir "idari müeyyide" olarak (mesela disiplin cezası) idare tarafındanuygulanamayacağı esasını getirdiği belirtilmektedir. Bu durumda,idareye yasayla hürriyeti bağlayıcıcezalar dışında para cezası, disiplin cezası ya da belli bir haktan geçiciolarak yoksun kılma gibi yaptırımlar uygulama yetkisi verilmesine Anayasalengel bulunmamaktadır.Açıklanannedenlerle, itiraz konusu ibareler Anayasa'nın 2., 11. ve 38. maddelerine aykırıdeğildir. İtirazın reddi gerekir.KonununAnayasa'nın 13. ve 36. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.VI-SONUÇ13.10.1983günlü, 2918 sayılı "Karayolları Trafik Kanunu"nun;1-8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle değiştirilen 112.maddesinin birinci fıkrasının, "Sürücü belgelerinin geçici olarak gerialınması hariç olmak üzere...",2-4550 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin, "... 48inci maddede gösterilen "*****lü araç kullanmak" suçunu birinci veikinci defasında işlemek,...",bölümlerinin,Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,13.5.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI
Üye Ali HÜNER Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ertuğrul ERSOY
Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN
Üye Fazıl SAĞLAM Üye A. Necmi ÖZLER


Resmi Gazete Sayı : 25633

Resmi Gazete Tarih : 04-11-2004